Nowe przepisy dotyczące kredytów konsumenckich już od listopada. Co się zmieni?

Planowane zmiany wynikające z wdrożenia unijnej dyrektywy CCD II mają od listopada 2026 roku zwiększyć ochronę pożyczkobiorców. Modyfikacje mają obejmować m.in. rozszerzenie zakresu regulacji na część płatności odroczonych, ograniczenie stosowania domyślnych zgód, bardziej szczegółowe badanie zdolności kredytowej oraz dodatkowe wymogi dotyczące reklamy i przejrzystości informacji. Choć procedury będą bardziej rozbudowane, konsumenci mają zyskać dodatkową ochronę i nowe prawa. Co zmiany oznaczają w praktyce? Opiszemy tę kwestię w dalszej części wpisu.

Od kiedy mają obowiązywać nowe zasady?

Prace nad wdrożeniem unijnej dyrektywy CCD II w Polsce mają doprowadzić do tego, że przepisy odpowiadające nowym unijnym wymogom będą stosowane od 20 listopada 2026 roku. Państwa członkowskie powinny były przyjąć i opublikować przepisy wdrażające dyrektywę do 20 listopada 2025 roku, natomiast sam termin rozpoczęcia ich stosowania został wyznaczony na 20 listopada 2026 roku.

Trzeba jednak podkreślić, że na dzień publikacji tego tekstu Polska nie ma jeszcze ostatecznej, uchwalonej ustawy wdrażającej CCD II. Dotychczasowy projekt ustawy o kredycie konsumenckim, oznaczony numerem UC82, został w maju 2026 roku wycofany z prowadzonych prac. Zapowiedziano przygotowanie nowych rozwiązań, dlatego ostateczny kształt polskich przepisów może jeszcze ulec zmianie.

Co istotne, sama dyrektywa przewiduje zasadę, zgodnie z którą jej nowe regulacje zasadniczo nie będą stosowane do umów kredytowych obowiązujących już 20 listopada 2026 roku, z wyjątkami dotyczącymi niektórych umów o kredyt odnawialny. Ostateczne zasady obowiązujące w Polsce będą jednak wynikały z krajowej ustawy i jej przepisów przejściowych.

Co obejmują zmiany w ustawie o kredycie konsumenckim?

Planowane zmiany wynikające z dyrektywy CCD II mają na celu zwiększenie przejrzystości rynku kredytowego, dostosowanie ochrony konsumentów do nowych modeli finansowania oraz ograniczenie ryzyka nadmiernego zadłużenia.

• Objęcie regulacjami małych kwot i części płatności odroczonych (BNPL) – Dyrektywa rozszerza zakres ochrony m.in. na niektóre umowy o kredyt na kwoty poniżej 200 euro, które wcześniej znajdowały się poza zakresem poprzednich unijnych regulacji. Przewidziano również objęcie regulacjami części usług typu „Kup teraz, zapłać później”. Nie oznacza to jednak, że każda płatność odroczona lub każda usługa BNPL będzie automatycznie objęta dokładnie takim samym reżimem – dyrektywa przewiduje określone wyjątki.
• Zaostrzenie oceny zdolności kredytowej – Kredytodawcy będą musieli przeprowadzać dokładniejszą ocenę zdolności konsumenta do spłaty zobowiązania. Ocena ma opierać się na odpowiednich i dokładnych informacjach dotyczących m.in. dochodów, wydatków oraz sytuacji finansowej konsumenta. Dyrektywa przewiduje możliwość korzystania z odpowiednich baz danych, ale nie ustanawia ogólnego wymogu sprawdzania w każdym przypadku co najmniej dwóch konkretnych baz, np. BIK i BIG.
• Większa kontrola automatycznych decyzji – Jeżeli ocena zdolności kredytowej będzie dokonywana z wykorzystaniem zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych, konsument ma mieć prawo do interwencji człowieka. Obejmuje to m.in. możliwość uzyskania wyjaśnienia dotyczącego oceny, przedstawienia własnego stanowiska oraz żądania ponownego przeanalizowania oceny i decyzji. Nie chodzi przy tym wyłącznie o systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję, ale szerzej o zautomatyzowane przetwarzanie danych.
• Koniec z domyślnymi zgodami i większa przejrzystość kosztów – Dyrektywa przewiduje zakaz uznawania zgody konsumenta na zawarcie umowy kredytowej lub zakup usług dodatkowych na podstawie domyślnie zaznaczonych opcji, takich jak predefiniowane checkboxy. Zgoda ma wynikać z jednoznacznego i wyraźnego działania konsumenta. Nie oznacza to jednak całkowitego zakazu oferowania płatnych usług dodatkowych, takich jak ubezpieczenie.
• Nowe wymogi dotyczące reklam i transparentności – przekazy marketingowe dotyczące kredytu nie powinny sugerować, że zaciągnięcie kredytu poprawi sytuację finansową konsumenta, zastąpi oszczędzanie lub podniesie jego poziom życia. W przypadku reklam zawierających określone informacje dotyczące kosztów kredytu przepisy przewidują również bardziej szczegółowe wymagania dotyczące prezentowania standardowych informacji, w tym reprezentatywnego przykładu i RRSO.
• Wzmocnienie praw konsumenta przy spłacie i problemach – Dyrektywa przewiduje większą ochronę osób mających trudności ze spłatą zobowiązania, w tym odpowiednie działania restrukturyzacyjne, jeżeli w danej sytuacji są one uzasadnione. Mogą one obejmować m.in. zmianę harmonogramu, odroczenie płatności, obniżenie oprocentowania, wakacje kredytowe, częściowe spłaty, konsolidację czy częściowe umorzenie długu. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa każdego dłużnika do wybranej przez niego formy restrukturyzacji.

Co zmieni się dla klientów? Najważniejsze aspekty

Nowe zasady wynikające z wdrożenia CCD II mają przynieść widoczną poprawę bezpieczeństwa oraz wyższy poziom ochrony konsumentów. Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian może być większa przejrzystość kosztów i zasad korzystania z usług dodatkowych – zniknąć mają domyślne zgody na zawarcie umowy lub zakup dodatkowych usług, a konsument powinien otrzymywać bardziej uporządkowane informacje o najważniejszych parametrach finansowania.

Płatności odroczone i niektóre formy finansowania zakupów zostaną objęte szerszymi zasadami ochrony konsumenta, jednak nie wszystkie usługi BNPL będą traktowane identycznie. Sam proces badania zdolności kredytowej ma stać się bardziej szczegółowy, a w przypadku automatycznej oceny konsument uzyska dodatkowe prawa związane z możliwością wyjaśnienia i zakwestionowania decyzji.

Jaką różnicę odczują banki i pożyczkodawcy?

Dla instytucji finansowych wdrożenie CCD II będzie oznaczało konieczność dostosowania procesów sprzedażowych, procedur oceny zdolności kredytowej, dokumentacji oraz sposobu komunikowania się z klientami. Szczególne znaczenie będzie miało dokładniejsze badanie możliwości spłaty zobowiązania oraz dostosowanie systemów wykorzystywanych do automatycznej oceny klientów.

Dostawcy części usług płatności odroczonych oraz innych form finansowania zakupów mogą zostać objęci szerszym zakresem obowiązków związanych z ochroną konsumentów. Równocześnie kredytodawcy będą musieli dostosować sposób prezentowania ofert i usług dodatkowych, tak aby nie opierać zgody klienta na domyślnie zaznaczonych opcjach.

Zmienia się również podejście do problemów ze spłatą. W odpowiednich przypadkach kredytodawcy mają podejmować działania restrukturyzacyjne przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji konsumenta. Nie oznacza to jednak, że przed każdą czynnością windykacyjną instytucja będzie musiała zaoferować każdemu klientowi konkretną formę restrukturyzacji.

O czym warto pamiętać w związku z potencjalną zmianą przepisów?

Zmiany związane z wdrożeniem dyrektywy CCD II od listopada 2026 roku mogą oznaczać istotne zmiany na rynku kredytów konsumenckich. Skrupulatniejsza ocena zdolności kredytowej, większa przejrzystość kosztów, ograniczenie domyślnych zgód oraz nowe prawa w przypadku automatycznej oceny wniosku mają zwiększyć ochronę konsumentów. Świadomy pożyczkobiorca powinien więc śledzić nie tylko samą dyrektywę, ale przede wszystkim ostateczną polską ustawę i przepisy przejściowe. Chcesz wiedzieć więcej o bezpiecznym finansowaniu? Sprawdź nasze pozostałe artykuły!

Źródła:

• https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32023L2225
• https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-kredycie-konsumenckim-oraz-o-zmianie-ustawy-o-prawach-konsumenta