Okres ochronny przed emeryturą – co warto wiedzieć?

Okres ochronny przed emeryturą to mechanizm, dzięki któremu osoby zbliżające się do wieku emerytalnego mogą liczyć na bezpieczeństwo zatrudnienia. Wokół tematu co rusz pojawiają się wątpliwości – ile wynosi czas trwania ochrony i czy jest bezwarunkowa? W dalszej części wpisu przyjrzymy się tej kwestii, by dostarczyć odpowiedzi na wszystkie najważniejsze pytania. 

Czym jest okres ochronny przed emeryturą? Wyjaśnienie

Okres ochronny przedemerytalny to czas, w którym zbliżający się do wieku emerytalnego pracownik objęty jest szczególną ochroną przed wypowiedzeniem umowy o pracę. Mechanizm ten wynika z przepisów z treści art. 39 Kodeksu pracy. Regulacja ma na celu zabezpieczenie osób, które ze względu na swój wiek mogłyby mieć trudności w znalezieniu nowej pracy. 

Zakres przedemerytalnego okresu ochronnego

Okres ochronny przed emeryturą bywa błędnie rozumiany jako bezwarunkowa nienaruszalność zatrudnienia. Niestety, w rzeczywistości aspekt ten wygląda nieco inaczej – zakres ochrony jest ograniczony do ram określonych przepisami. Całość chroni przede wszystkim od bezzasadnego wypowiedzenia umowy i pogorszenia warunków pracy. 

Przedemerytalny okres ochronny nie dotyczy natomiast zwolnień grupowych, rozwiązania umowy za porozumieniem stron, ani też sytuacji, w których dany zakład pracy podlega likwidacji lub upadłości. Nie gwarantuje również niezmienności stanowiska, co oznacza, że dopuszczalna jest zmiana pewnych kwestii dotyczących pracy.  

Co ważne, z opisywanej ochrony mogą skorzystać jedynie osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę. Umowa o dzieło, zlecenia i współpraca w formie B2B nie są objęte tą regulacją. 

Ile trwa okres ochronny przed emeryturą?

Czas trwania okresu ochronnego zaczyna obowiązywać 4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez daną osobę  – w wieku 56 lat u kobiet, w wieku 61 lat u mężczyzn. Co ważne, pracownik musi mieć staż pracy pozwalający na uzyskanie emerytury w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego.

Po osiągnięciu wieku emerytalnego ochrona wygasa. Pracodawca może wówczas wypowiedzieć umowę na ogólnych zasadach. 

Czy można zwolnić pracownika w okresie ochronnym?

Pracodawca może zwolnić pracownika w okresie ochronnym przed emeryturą, ale tylko w określonych sytuacjach. 

Nie może dojść do zwolnienia z powodów takich jak chęć utrzymania niskiego średniego wieku kadry, kwestie organizacyjne dotyczące tylko jednej osoby lub unikanie płacenia odprawy przedemerytalnej. 

Zwolnienie może mieć miejsce ze względów dyscyplinarnych, wynikających z winy pracownika, np. przez działanie na szkodę firmy, zaniedbywanie obowiązków lub notoryczną, nieusprawiedliwioną nieobecność. 

Jeśli umowa była zawarta na czas określony i kończy się w okresie ochronnym, to po prostu wygasa. Pracodawca nie ma wtedy obowiązku jej przedłużania. 

Okres ochronny a zmiana warunków pracy

Bardzo ważnym aspektem okresu ochronnego przed emeryturą jest ograniczenie możliwości zmiany warunków zatrudnienia. Jest to tzw. wypowiedzenie zmieniające i obejmuje zmianę wynagrodzenia, stanowiska, zakresu obowiązków oraz miejsca pracy. 

Pracodawca nie może pogorszyć warunków zatrudnienia pracownika objętego ochroną przedemerytalną, żeby zmusić go do odejścia przez mało korzystne warunki. Wyjątek stanowią sytuacje, w których zmiany obejmują wszystkich pracowników lub gdy dana osoba utraciła zdolność do pracy na danym stanowisku (np. poprzez trwały uszczerbek na zdrowiu lub wygaśnięcie niezbędnych uprawnień). 

Nawet jeżeli nowe warunki zostaną zaproponowane, to pracownik objęty okresem ochronnym nie jest zobowiązany do ich przyjęcia. Odmowa będzie w takim przypadku oznaczała pozostanie przy ustaleniach dotychczasowej umowy.

Czy okres ochronny obowiązuje u nowego pracodawcy?

Sama zmiana pracy nie pozbawia ochrony. Opisywany mechanizm nie jest bowiem przypisany do konkretnego miejsca pracy, tylko do danej osoby. Może obowiązywać u nowego pracodawcy, jeśli spełnione są wszystkie warunki do tego wymagane. 

Są jednak sytuacje, w których pracownik realnie traci przedemerytalne zabezpieczenie. Gdy nowa praca ma charakter zatrudnienia na okres próbny, to pracodawca może ją zakończyć bez zastosowania ochrony. Jeżeli umowa podpisywana jest jedynie na określony czas, to może po prostu wygasnąć. 

Najczęstsze mity o okresie ochronnym przed emeryturą

Często spotykanym, błędnym przeświadczeniem jest twierdzenie, że po osiągnięciu wieku emerytalnego nadal ma się ochronę. W praktyce jest inaczej i po upłynięciu okresu ochronnego pracodawca może zwolnić daną osobę na zasadach ogólnych. Nie oznacza to, że dzieje się tak zawsze – warto jednak pamiętać, że może do takiej sytuacji dojść. 

Można czasami spotkać się z przekonaniem, że okres ochronny to przymus. Tak jednak nie jest i da się zrezygnować z ochrony, wyrażając zgodę na rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron. W praktyce takie działanie to rzadkość, ponieważ dla osób blisko wieku emerytalnego zazwyczaj wygodniejszy jest brak drastycznych zmian zawodowych. 

Najczęściej zadawane pytania 

Źródła:

• https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-pracy-16789274/art-39