Prywatne długi przedsiębiorcy a majątek firmy – co może zająć komornik przy jednoosobowej działalności?

Prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej nie oznacza oddzielenia majątku firmowego od prywatnego. W praktyce przedsiębiorca odpowiada za swoje zobowiązania całym majątkiem, choć przepisy przewidują określone ograniczenia egzekucji. Co to oznacza, gdy właściciel JDG ma prywatne długi? Czy komornik może zająć konto firmowe, samochód lub sprzęt wykorzystywany do pracy? Wyjaśniamy, jakie składniki majątku są zagrożone egzekucją, czego komornik nie może zająć i jak przedsiębiorca może bronić swoich praw.

Czy majątek prywatny i firmowy w jednoosobowej działalności gospodarczej jest oddzielony? 

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, a nie odrębna od niej „firma” (art. 43 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że nie powstają dwa osobne majątki: prywatny i firmowy. Sam fakt, że przedsiębiorca kupił sprzęt na fakturę z NIP, wpisał go do ewidencji środków trwałych albo korzysta z osobnego rachunku firmowego, nie tworzy odrębnej masy majątkowej. Właścicielem tych składników nadal jest co do zasady ta sama osoba.

W praktyce oznacza to, że prywatne zobowiązania mogą zagrozić rzeczom używanym w działalności. Trzeba jednak sprawdzić, czy dany składnik rzeczywiście należy do dłużnika i czy nie podlega ustawowej ochronie. Osobnej oceny wymagają również rzeczy należące do małżonka lub objęte wspólnością majątkową.

Czy komornik może zająć majątek firmy za prywatne długi przedsiębiorcy? 

Jeżeli wierzyciel uzyskał przeciwko przedsiębiorcy tytuł wykonawczy, może skierować egzekucję do składników jego majątku, także tych wykorzystywanych w działalności. Zgodnie z art. 803 Kodeksu postępowania cywilnego tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji całego objętego nim roszczenia ze wszystkich części majątku dłużnika, chyba że z tytułu wynika ograniczenie.

Nie ma ogólnej zasady, że komornik musi najpierw zająć prywatne oszczędności lub wyposażenie domu, a dopiero później majątek używany w firmie. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy dana rzecz lub prawo należy do dłużnika oraz czy przepisy nie wyłączają go spod egzekucji. Samo istnienie długu nie wystarcza jednak do zajęcia – komornik prowadzi egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego.

Jakie składniki majątku firmy może zająć komornik? 

Egzekucja może objąć m.in. środki na rachunku bankowym przedsiębiorcy używanym do rozliczeń firmy, należące do niego komputery, maszyny, urządzenia, meble, towary i zapasy. Komornik może też zająć samochód należący do dłużnika, nawet jeśli służy do dojazdów do klientów lub przewozu towarów – pojazdy mechaniczne nie korzystają z wyłączenia przewidzianego dla narzędzi osobistej pracy zarobkowej.

Zajęciu mogą podlegać również nieruchomości należące do przedsiębiorcy oraz jego wierzytelności, np. pieniądze, które kontrahent ma zapłacić za wykonaną usługę. Nie oznacza to, że każda rzecz znajdująca się w biurze lub warsztacie może zostać zajęta. Znaczenie ma jej własność. Samo używanie sprzętu w działalności nie przesądza bowiem, że należy on do przedsiębiorcy.

Czego komornik nie może zająć przedsiębiorcy prowadzącemu JDG? 

Kodeks postępowania cywilnego wyłącza spod egzekucji m.in. narzędzia i inne przedmioty niezbędne dłużnikowi do osobistej pracy zarobkowej oraz surowce potrzebne do produkcji na okres jednego tygodnia. Ochrona narzędzi nie obejmuje jednak pojazdów mechanicznych. Osobie fizycznej prowadzącej działalność pozostawia się także pieniądze niezbędne jej i rodzinie na utrzymanie przez dwa tygodnie (art. 829 pkt 4–5 KPC).

Nie jest to jednak generalna ochrona całego wyposażenia firmy. Sama okoliczność, że maszyna, laptop czy samochód są potrzebne do prowadzenia działalności, nie zawsze wystarczy, by wyłączyć je spod egzekucji. Nie podlegają jej natomiast rzeczy należące do innych osób, np. leasingodawcy lub wynajmującego. Warto przechowywać umowy i dowody własności, które pozwolą wykazać, do kogo należy dany przedmiot.

Co zrobić, gdy komornik zajmie majątek potrzebny do prowadzenia firmy? 

Najpierw ustal, co dokładnie zostało zajęte, i zbierz dokumenty potwierdzające własność lub podstawę korzystania z rzeczy: faktury, umowę leasingu albo najmu, protokół przekazania czy potwierdzenia płatności. Jeżeli przedmiot należy do osoby trzeciej, to właśnie ona może żądać zwolnienia go spod egzekucji. Powództwo wnosi się co do zasady w ciągu miesiąca od dnia, w którym osoba trzecia dowiedziała się o naruszeniu jej praw.

Jeśli kwestionujesz samą czynność komornika, np. zajęcie przedmiotu objętego ustawowym wyłączeniem, możesz złożyć skargę na czynność komornika. Termin wynosi tydzień i zależy od tego, kiedy byłeś obecny przy czynności, otrzymałeś zawiadomienie albo dowiedziałeś się o zajęciu.

Czy zawieszenie lub zamknięcie JDG chroni majątek przedsiębiorcy przed komornikiem? 

Zawieszenie działalności w CEIDG nie powoduje umorzenia prywatnych zobowiązań ani nie tworzy ochronnej bariery między przedsiębiorcą a jego majątkiem. W czasie zawieszenia nadal może on przyjmować należności i ma obowiązek regulować zobowiązania powstałe przed zawieszeniem. Sam wpis o zawieszeniu nie blokuje więc wierzycielowi drogi do egzekucji.

Podobnie zamknięcie JDG i wykreślenie wpisu z CEIDG nie sprawiają, że osoba fizyczna przestaje odpowiadać za wcześniej zaciągnięte długi. Wierzyciel może dochodzić należności z majątku dłużnika na zasadach ogólnych. Nie daje też pewnej ochrony przeniesienie składników majątku na bliskich. Jeśli czynność została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli i spełnia ustawowe przesłanki, wierzyciel może żądać uznania jej za bezskuteczną wobec siebie.

Źródła:

• https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-43-1
• https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-postepowania-cywilnego-16786199/art-803